Kop van Noord-Holland

Tijdens deze fiets- en fototour ben ik continu bezig met rondkijken. Is dit iets om te fotograferen? Of dat? Zal ik toch even terug rijden? Fiets ik zo dicht mogelijk langs zee, of kies ik toch voor en weg bovenop met meer uitzicht. Ondertussen probeer ik me aan mijn plan te houden: het fotograferen tijdens mijn fietstocht om 0 NAP. Van te voren heb ik geprobeerd een lijst samen te stellen van elementen in het landschap die de strijd tegen het zee- en rivierwater zichtbaar maken. Per dag 2 of 3 plekken. In de praktijk is dit wel eens lastiger te realiseren. Bijvoorbeeld omdat er een wegomleiding is. Of de locatie valt fotografisch wat tegen, of ligt op het moment dat ik er ben in de schaduw. Aan de andere kant kom ik onderweg ook plekken tegen die best wel eens interessant zouden kunnen zijn. Gaandeweg realiseer ik me dat het niet alleen de strijd tegen, maar ook met het water is.

Naast dit thema ontstaat er een tweede thema: hoe ziet het landschap langs de kust eruit en hoe verhoudt zich dat met het gebied landinwaarts, waar ik over een paar dagen doorheen trek. Is er ook verschil tuusen de Noordzeekust en de Waddenzeekust? Het landschap is door natuurkrachten ontstaan, maar wordt meer en meer ook door de mens vormgegeven en gemaakt. Wat zie je daarvan?

Een derde thema is: hoe leeft men in deze omgevingen. Inmiddels ben ik langs de hele Noordzeekust gefietst en krijg ik de indruk dat op sommige delen de dreigende zee als heel aanwezig wordt ervaren. Dorpen die direct achter een dijk liggen, de herinnering aan 1953 die soms voelbaar lijkt, in elk zichtbaar is in het landschap (bijvoorbeeld Koudekerke), maar ook in vissersdorpen waar inwoners niet meer terugkwamen van de zee. Alleen al de aanwezigheid van de KNRM op veel plaatsen brengt je in gedachten bij rampen op zee. Op andere plekken lijkt het vooral om vermaak te gaan.

De zandmotor is een mooi voorbeeld van de strijd met het water, maar ook de kwal bij Castricum. Hoe kun je water gebruiken om het land te beschermen, en in het tweede geval, om aan genoeg drinkwater te komen. Het lijkt bijna een spel, maar wel een serieus spel. Zo lijkt het vreemd om in een duin met opzet grote gaten te graven, waardoor de zee verder landinwaarts komt (Castricum), terwijl verderop bij Petten er juist een duinenrij is aangelegd. Beide zijn fascinerend om te zien. Alleen al omdat je bij Schoorl eerst door gebied fietst dat is gevormd door een duin doorsteek en vlak daarna over de Hondsbossche zeewering fietst. Ooit heb ik nog geleerd dat hier de duinenrij door storm en stroming was weggevaagd en dat er nu een dijk ligt. Die dijk ligt er nog wel (hoewel door de eeuwen vaak opnieuw aangelegd), maar sinds 15 jaar is ook hier een zandmotor aangelegd en is er een duinenrij tegen de dijk aangelegd om die te verstevigen. Daartussen ligt als een brede greppel water. Mocht je je afvragen waar die aparte naam ‘Hondsbossche’ vandaan komt: vroeger was hier bos en een ‘hond’ was een oppervlaktemaat van 0,1 ha, dus een bos van 0,1 hectare. Overigens werd de grootste schade veroorzaakt tijdens de Allerheiligenvloed in 1570, een dagenlange zware storm die van Bergen op Zoom (en ook Vlaanderen) tot bij de Waddeneilanden schade veroorzaakte. Meer nog dan de Watersnoodramp van 1953.

Inmiddels ben ik ontsnapt aan weer een hardloopwedstrijd, de Schoorl Run. Ze zijn nog niet van start gegaan als ik door de Schoorlse duinen rijd. Ik kom later bij Callantsoog wel een wandelend duin tegen, dat tergend langzaam het pad aan het oversteken is. Maar eerst beklim ik bij Petten een uitzichtpunt en kan zo mooi zien hoe smal hier de ‘dijk met duin’ wering is.

Ik weet niet of de naam zo bedoeld is, maar als ik in de buurt van de Donkere Duinen kom, wordt het donkerder. Gelukkig geen regen, maar wel een steeds dikker wordende mist. Waar de naam Den Helder vandaan komt is op dit moment een raadsel. De top van de vuurtoren is praktisch niet te zien. Texel al helemaal niet. Ik fiets naast een oudere man die begint te vertellen over zijn kanotochten langs de kust. ‘Ga altijd op pad met een kompas en een zaklamp’ is zijn advies. Hij heeft altijd veel gesport en nog mooie plannen. Een keer zwemmend naar Texel bijvoorbeeld. Of een triatlon, maar dan wel op mooie ruige plek.

Ik rond de Kop van Noord-Holland en laat de Noordzee achter me. Het begin van het deel langs de Waddenzee is koud en guur met een stevige oostenwind en dikke mist. Van de marinestad krijg ik niet veel mee. Alles is grijs. Ik heb nog wel een gids bij Fort Kijkduin waar ik eerder langs kwam horen zeggen dat Napoleon het belang van deze plaats in zag. Strategisch ligt het zeker, net als dat Vlissingen ook een belangrijke plek voor de marine is.

Vlak voor mijn logeeradres kom ik langs een fraai gebouwd huisje aan het wad: Rijks Peilschaal staat erop. Hier werd op ingenieuze wijze automatisch vastgelegd hoe hoog het water stond. Een vlotter met een pen erop steeg en daalde met de zeespiegel mee en maakte zo een lijngrafiek op een rol papier. Slim.

Duingebied Zuid Kennemerland https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Aardkundig_erfgoed/Duingebied_Zuid-Kennemerland

Drinkwater Pwn.nl

Duin ‘Bruid van Haarlem’ https://www.natuurwegwijzer.nl/route/236/kennemerduinen—ingang-bleek-en-bergparnassia-rood

Duin doorsteken https://www.nhnieuws.nl/nieuws/341998/vijf-gaten-gegraven-in-castricumse-duinen-dit-is-waarom