Hollandsche IJssel

Er zit nog een verhaal in mijn hoofd dat verteld wil worden. Bovendien willen mijn benen bewegen, geen grote tocht, maar een rondje rustig fietsen. Zo besluit ik de Hollandsche IJssel verder af te rijden naar de Lek toe. Eigenlijk vat de Hollandsche IJssel het hele verhaal van de afgelopen twee weken samen in één rit. Mijn rit voert in chronologische volgorde langs belangrijke punten.

Allereerst kom ik langs de waaiersluis, een oude sluis met gebogen deuren. Al eeuwen voordat de sluis er kwam, waren er al plannen voor een sluis. De rivier was in de 13e eeuw afgedamd in de buurt van IJsselstein, om overstromingen tegen te gaan. Maar door de afdamming slibde de rivier dicht, waardoor scheepvaart moeilijker werd. De rivier werd recht getrokken (gekanaliseerd) en bij Gouda kwamen er een sluis om ervoor te zorgen dat ee genoeg water in de rivier bleef. Iets verderop staat een poldermolen, die nog steeds werkzaam is en kan helpen bij het droogmalen van de polder. Tot aan de sluis is de getijdewerking nog steeds merkbaar. De deuren van de sluis zijn waaiervormig, waardoor de deuren makkelijker te bedienen zijn. Het is de eerste sluis van dit type in Nederland. De moderne Maeslantkering lijkt er op met de grote bogen. 

Ik fiets langs het punt waar de Gouwe en de Hollandsche IJssel bij elkaar komen. Verder stroomafwaarts bij Ouderkerk aan den IJssel sloeg tijdens de watersnoodramp van 1916 het water al over de dijk. Die werd opgehoogd, waardoor de voordeuren lager dan de dijk kwamen te liggen en er trappetjes nodig waren. Tijdens de watersnoodramp van 1953 bleek de dijk alsnog niet bestand tegen het natuurgeweld en stroomde de zee het land in. Enkele mensen verdronken. Ik ben tientallen keren langs deze plek gefietst, maar nu realiseer ik me dat de Hollandsche IJssel hier stroomopwaarts een stuk nauwer wordt. Ik kan mij voorstellen dat het water destijds hierdoor werd opgestuwd en over de dijk stroomde. Een schipper werd destijds opgedragen zijn schip voor het gat te leggen en zo werd het achterland beschermd.

Iets verder stroomafwaarts kom ik bij de Hollandsche IJsselkering. De vier markante torens komen hoog boven de huizen uit. Twee grote schuiven kunnen in geval van nood omlaag gelaten worden en zo het woeste zeewater tegenhouden.  De watersnoodramp van 1953 was de aanleiding voor het opstellen van het Deltaplan en deze kering is het eerste deltawerk dat gereed was.

De kering is ook mijn keerpunt en via de andere oever van de Hollandsche IJssel fiets ik weer terug. Weer bij Gouda kom ik langs de nieuwe wijk Westergouwe. Op een van de diepste punten van Nederland, tot wel -6,75m NAP, wordt hier een grote nieuwbouwwijk gerealiseerd, terwijl mensen in vroegere tijden altijd op de hogere plekken in het landschap gingen wonen. Om de wijk heen zie je drie niveaus van waterlopen die trapsgewijs steeds wat lager liggen, met de rivier als hoogste gelegen waterloop. Hier komt veel samen. Hier bouwen kan, omdat de afgelopen decennia er veel is gedaan om het zeewater en later ook het rivierwater tegen te houden. Het vertrouwen in de techniek is hoog. De woningnood is groot en er is gebrek aan bouwgrond. Zodoende is er besloten om hier woningen te bouwen. Nieuwe inzichten in ontwikkelingen van het klimaat zorgen wel voor nieuwe uitdagingen. Hoe kun je het gebied dat onder 0 NAP of zelfs wat hoger ligt ook in de toekomst droog en veilig houden. Dat er veel aan gedaan wordt heb ik de afgelopen twee weken gezien. Overal worden dijken verstevigd of verhoogd, nieuwe gemalen vervangen oude, terwijl oude gemalen vaak als reserve dienst blijven doen. Waterbergingen zijn of worden aangelegd. Het is een gigantisch project, waar altijd aan gewerkt zal blijven.

Mijn hoofd is leeg, mijn benen zijn ook wel klaar.